Handboek Agroforestry op Veen
Maar anno 2026 worden we steeds vaker met onze neus op de feiten gedrukt: onze steeds efficiënter ingerichte grasmat heeft belangrijke nadelen voor het ecosysteem en dus ook voor ons. We missen steeds meer natuurlijke processen die zich niet kunnen afspelen in het huidige landschap.
Jullie kunnen opgelucht ademhalen: we stellen niet voor om terug te gaan naar de tijd van moeraskoorts en de beer. Maar we wilden wel onderzoeken hoe we, in samenwerking met de boer, wat van die diversiteit en veerkracht terug konden brengen.
Project Hollandse Lagen
Daarom startten we het project ‘Hollandse Lagen’, waarin we met 12 boeren uit ons netwerk aan de slag gingen met agroforestry: het doelgericht combineren van landbouw met bomen, struiken, heggen en andere meerjarige houtige gewassen als versterking van het boerenbedrijf. Door het gewoon te zijn gaan doen hebben we ontzettend veel geleerd. Over agroforestry in het algemeen, maar vooral ook over hoe dat werkt in ons unieke veenweidelandschap.
Een handboek vol praktijkkennis
Dit handboek is een bundeling van alle vragen en antwoorden die we in de drie jaar dat het project duurde tegenkwamen, aangevuld met heel veel kennis van andere mensen en organisaties. Om daar wel een beetje orde in te brengen hebben we ons als centrale vraag gesteld: hoe kunnen bomen, struiken en andere meerjarige beplanting zó worden ingepast in het open veenweidelandschap dat ze een verrijking zijn voor het landschap én het boerenbedrijf?
Dit is de eerste editie van het handboek, en een momentopname van wat we in 2026 na drie jaar praktijkervaring hebben geleerd. Onherroepelijk zijn we onvolledig, en zullen we her en der de plank misslaan; onze kennisopbouw hierin is pas net begonnen. Beschouw het handboek dus als een levend document, waarbij onze intentie is om met enige regelmaat een nieuwe editie uit te brengen.
We hopen dat jij, de boer, er wat aan hebt. Dat het je handvatten geeft om zorgvuldig, praktisch en passend bij jou én je gebied nieuwe, functionele lagen aan het Hollandse landschap toe te voegen. En als je geen boer bent, maar adviseur, onderzoeker, ambtenaar, docent of gewoon nieuwsgierig: veel leesplezier en hopelijk zien we je terug op een plantdag!
We hebben het handboek opgedeeld in een aantal hoofdstukken op basis van agroforestry-systeem. Laat je eigen ontwerp daardoor echter niet te veel in hokjes plaatsen: je hoeft niet óf een voederhaag óf een voedselbos aan te leggen, verschillende vormen van agroforestry kunnen juist goed met elkaar worden gecombineerd.
